Nahiz eta fisikoki denboran zehar bidaiatzea posible izan, arazo teknologikoak eta filosofikoak gaindiezinak dira egun.

Stephen Hawkingen urtebetetzean munduko fisiko ospetsuenak bildu ziren gai honi buruz eztabaidatzeako: Paul Daviesek dioenez denbora makina sortzea diru kontua besterik ez da. Hawkingek, berriz, denboran bidaiatzeko ideia baztertu egiten du 1991an “Kronologiaren babesaren ustean” adierazi zuenez. Eztabaida honetan denbora makina sortzeko batzuen asmoa azaleratzen da, era berean, bigarren gerra mundialera atzera egiteko ezintasun materiala eta espazio denboraren egitura kausalak argitzen direlarik.

“Fisiko gehienek prozesu hau burutzeko arazo gehiegi daudela diote, ezinezkoa delaren ideia ez defendatzeagatik” dio erlatibitatean aditua den Matt Visserrek, iraganera bidaiatzean eta zerbait aldatzean gertatuko zenaren pentsamenduan oinarritua. Hala ere, onartu beharra izan du ez dagoela iraganean zerbait aldaraztea ezinezkoa dela esaten duen froga matematikorik. Kronologia babesturik al dago? galdetzen dio bere buruari, hamarkada oso bateko ikerketan ezer atera ez duelako etsita.

Abiadura, grabitatea eta denbora

Etorkizunerantz bidaia guztiz ezberdina dela diote. Einsteinen erlatibitate teoriek erakutsi zutenez, abiadura oso altuak edota grabitatearen intentsitateak denbora kurbatu dezakete. Gero eta abiadura altuagoa edo grabitate intentsuagoa, denbora gehiago kurbatuko da, honi dilatazioa ere deitzen zaio.

Satelite orbitalak, adibidez, bost kilometro egiten dituzte segundoko, honek, beraien erlojuek lurrean daudenak baino polikiago markatzen dutela suposatzen du, denbora igaroaz Lurraren eta satelitearen ordu diferentzia handitzen joango delarik.

Fikzioak erakutsi dizkigun denbora zeharkaldiak dilatazio honen bertsio estremoa da. “La maquina del tiempo” pelikulan, adibidez, protagonistak etorkizunerantz urteak zeharkatzen ditu eta bidaian kanpoko erlojuak ikustean hauek abiadura izugarrian doaztela konturatzen da. Kanpokoek, berriz, denbora makinaren erlojua ikusitean oso poliki joango zen.

Diruan dago koska, ez fisikan

“Beraz, relatibitatearen aldetik ikusita posible izango litzateke etorkizunera bidaiatzea” dio Paul Daviesek, irakasle eta zientzia idazleak. “Diru kontua besterik ez da”.

Hau ikusita zientzialari gehienak iraganerantz egindako bidaiaren ideia argitzen zorpeturik dabiltza.

Daviesek 2001ean Denbora makina nola eraiki liburua idatzi zuen. Hemen zizare zuloen (agujero de gusano) bitartez iraganera joateko bide bat argitaratu zuen, hauek zulo beltz famatuen aldaerak izango zirelarik. Denboran zehar bidaiatzeko bi zulo beltz elkar zizare zulo baten bitartez lotuak beharko ziren, honela literalki ate bat irekiko zelarik.

Baina hori nola egin gaur egun dugun teknologiarekin? Bigarren zatian.

1. Burj Dubai (2010ean munduko eraikinik altuena, 818m, batzuk 1010metrotara igotzen dute zifra, helburua atera eta 8 minututan gela guztiak salduak ziren)

2. Errusiako dorrea (Mosku 648m)

3- Incheon dorrea (Hego Korea 640m )

4- KVLY (Telebista anten, egungo altuena, 628m)

5- Chicagoko espirala. ( 609m )

Proiektua:

7- Jakarta dorre, Kemaroyan, Indonesia 558m.

8- Torontoko CN dorrea, 553m.

9- Dorre bikien lekuan eraikitzen ari den Askatasun dorrea, 541m.

10- Egun munduko zeru-arraskari altuena, Taipei 101, 509m.

Artikulu originala hemen

Gatling su arma Mike O’Dwyer Autralianoak sortua. Lehenengo 600, ondoren 30000, 60000 eta azkenik 1.000.000 bala minutuko rondak burutzen dira honako bideo honetan, tiro bakarra izango balitz bezala entzuten bada ere, zifra ikaragarri horretara iristen da minutu batean.

Oraindik denbora behar da Asimovek imajinaturiko androideak sortzeko, hau da, arrazoitzeko eta autonomia propioa izateko robotak sortu eta etxeetan lanean jartzeko. Hala ere, badaude jada autonomoak diren robot batzuk Sony, Toyota edota Hondak sorturikoak.

Autoportrait: Marraztu egiten du.

Pápero, aurpegiak ezagutu eta umeekin jolasean ibiltzen da:

Robo-rat: New Yorkeko univertstateak egina, arratoiak hondamendietan jendea aurkitzeko, bonbak aurkitzeko edota espionajerako erabiliko dute. Garunean elektrodo batzuk ezarriz eramango duen norabidea kontrolatu eta kamera bat gainean duela ekingo dio lanari.

Asimo, egun dugun robotik aurreratuena mudimendu eta interakzioari dagokionez. 130 zentrimetroditu eta etorkizunean etxe zaintzailea izango dela espero da.

Baina zein izango dira robot guztiz autonomo eta arrazoidunak, hau da, bakarrik pentsatzeko ahalmena izango dutenak? Naiz eta gaur egun fikzioa izan argi eta garbi utzi zuen”Yo robot” pelikularen zuzendariak eta aditu askoek: Ns-5 a izango da etorkizuna.

Esaten dutenez lehenengo garun artifiziala 2045-2050 urteetan iritsiko da. Ordura arte itxaron beharko. Ala, ondo segi!!

Ingurugiro adimendua deritzonean, ordenagailua izango da etxetresna guztien funtzioak kontrolatuko dituena eta erabaki ezberdinak hartuko dituena, adibide pare bat jartzearren frigorifikoa hutsik dagoela konturatzean, falta den janaria ordenagailuak berak automatikoki internetetik enkargatuko ditu edota pertsianak igoko ditu tenperatura igotzeko eta argia sartzeko beharra ikusten duenean.

Ingurugiro adimendu domotiko honen bultzatzaile garrantzitsuenetakoa Philips da, Homelab deritzonaren lanean ari direlarik. Etxe berezi hori eta bertakoak 24 orduko elkarrekintzan biziko dira sentsore, mikrofono, kamera eta pantailen bidez. Esperimentu honen sorkuntzarik xelebreenak “Eye Tracking”-a, etxeko sentsoreak kontrola ditzakezu begiaren mugimenduarekin (Gauzak funtzionamenduan jarri), eta “Smart Mirrors” deritzenak, monitore edota ispilu bihurtzeko kristal bereziak.

Justu etxera iristean, bainua prestatuta, musika bolumen egokian eta afaria prest aurkitzea jada ez da fantasia. Multinazional ugari ari dira hau garatzeko ahaleginetan eta gaur egun badaude hiri domotiko prototipoak. EuroMilanon (Italia), adibidez, etxebizitzako gauza guztiak distantziara kontrolatzeko prest daude.

Eta arku jaurtiketa asko gustuko baduzue egin bisitatxo bat arkunaturari.

Hurrengo hamar urteetan medikuntzak egungo gaixotasun sendaezinei (minbizia, sida…) erasotzeko gaitasuna izango dute. Nola? Berriro ere nanoteknologiari esker, bakterien eta birusen tamainako mikrorroboten bidez. Hauek gorputzean sartu ondoren, sentsore batzuen bidez, tratatu beharreko inguruan bakarrik izango dute eragina, zeharkako eraginak ekidinez.

Robert Freitasek, Nanomedicine liburuaren egileak, dioenez, mikrorrobot hauek karbonoz osaturik egongo dira, urrutiagoko etorkizunean DNAz eginak egongo direlarik.

Teknologi honek mikroebakuntza eta minbizien tratamendua zeharo aldatu eta hobetuko du. Estatu Batuetako minbiziaren nazio-erakundeak nanomedikuntza 2015.urterako jada erabiltzen hastea du helburu, ia minbizien %100 deuseztatzeko.

Informazio gehiago (euskaraz!) hemen.

Star Trecki esker ezagutu genuen teletrasportagailua egia bihurtzeko inoiz baino gertuago gaude. 2004an eman ziren lehen pausoak hori lortzeko: Ginebrako Unibertsitatean bit baten frakzio bat teletransportatzea lortu zuten eta Vienakoan, berriz, argi kuantuak 600 metrotara jaurti zituzten.

Aurreratze gehiagoren zain, oso urruti dagoen objektu bat ikutzea Claytronic-ek ahalbideratuko digu. Sistema honek objektu hauek eskaneatu eta berreraiki egiten ditu Smart Dusten bidez. Azken hau milaka nanoshipez osatutako hauts adimendua da, denak elkartzean objektu errealaren erreplika sortzen dutena.

Arropak, bere erara, “pentsatzeko” ahalmena izango du. Egun badauzkagu gorputzeko tenperatura orekatu, hezetasuna saihestu eta argitu egiten direnak, hala ere, nanoteknologiak oraidikan urrunago eramango du jertse sinple bat janztea.

Balentziako Ítaca institutuak eta Madrileko Politécnica unibertsitateak sentsorez betetako trajeetan lana egiten ari dira, gaixo kardiobaskularrak 24 orduz zaintzeko. Traje hauek jada kosmonautek erabiltzen dituzte.

Kirolean ere ikusi ditugu txipez betetako zapatilak (Verb for Shoe), geroago jabearen datu fisiko espezifikoak emango dituztenak.

Alde profesionalean ere, André Agassi izan da “raqueta piezo-eléctrica” deritzona probatzen lehena. Erraketa hau elektrodo ugariz osatua dago, inpaktu bakoitza energia elektrikoa bihurtuz, kolpe bakoitzari indar handiagoa ematen dio.

Eta Sete Gibernau izan da hozte-sistema bertaraturiko monoa erabiltzen Qatarren. Ez zuen irabazi, baina, gutxienez, izerdirik bota ez zuen bakarra izan zen.